anticipeer op krimp in het onderwijs

adviezen aan het onderwijs om te anticiperen op krimp


Een reactie plaatsen

Strategische visie op leerlingendaling voor Goeree-Overflakkee

7/2014

Een klein eiland heterogeen en divers

In mijn vorige blog schreef ik over het ontwikkelen van één visie op onderwijskrimp en regionaal maatwerk op Goeree-Overflakkee. Goeree-Overflakkee is geografisch klein maar met een grote heterogeniteit aan ouders en leerlingen en een diversiteit aan schoolbesturen. Om meer inzicht te krijgen in de overeenkomsten én de verschillen bij ouders en leerlingen heb ik onderzoek gedaan bij zowel de voorscholen als de basisscholen. Alle directeuren van de scholen en drie kwart van de voorscholen hebben medewerking verleend. Een belangrijke vraag is naar mijn mening welke oplossingen aansluiten bij de vraag zoals deze zich ontwikkelt in de kernen.Vanuit deze vraag kan de visie worden uitgewerkt.

Identiteit belangrijk bij visie leerlingendaling

Hoewel de effecten per kern verschillen, ervaren de meeste kernen de gevolgen van leerlingendaling. In sommige kernen is er verschil voor wat betreft de positie en financiële situatie tussen de verschillende scholen. Een behoorlijk aantal scholen ziet maatregelen noodzakelijk om de kwaliteit van onderwijs te blijven garanderen. Veel scholen zoeken samenwerking met andere scholen of besturen. Bestuurlijke fusies en samenwerking worden onderzocht of uitgevoerd. De identiteit is voor veel schoolbesturen belangrijk en speelt een bepalende rol in het zoeken naar mogelijkheden. Verschil in visie op het omgaan met leerlingendaling tussen de openbare en confessioneel bijzondere schoolbesturen komt duidelijk naar voren. De besturen willen accepteren dat deze verschillen er zijn en op basis van taakafspraken komen tot vormen van intensieve samenwerking.

Heterogeniteit en maatwerk op basis van de lokale vraag

De resultaten van het onderzoek laten mooie inzichten zien en bieden praktische informatie om plannen uit te werken die rekening houden met de heterogeniteit en de diversiteit. In deze plannen kunnen de besturen uitgaan van de behoeften die er in de dorpskern zijn ten aanzien van onderwijs en voorzieningen en van de mogelijkheden per kern. Om zo een aanbod van onderwijs te ontwikkelen dat inspeelt op de effecten van leerlingendaling en de lokale vraag naar onderwijs en voorzieningen. Uit ervaringen in krimpgebieden van Nederland bleek al dat ouders anders kunnen denken over leerlingendaling dan schoolbesturen en soms anticiperen op krimp door alvast voor een grotere school te kiezen.

‘Couleur locale’,verschillen in populatie per dorpskern

Omdat alle directeuren van de scholen hebben meegewerkt, is het mogelijk om een compleet overzicht van de scholen per dorpskern te maken. Uit het overzicht kwam duidelijk de ‘couleur locale’ van de kernen naar voren.

Zo zijn er per kern behoorlijke verschillen voor wat betreft het opleidings- en beroepsniveau,  de geloofsovertuiging en de levensstijl. Met name in de kernen in het westen en het midden van het eiland is de levensbeschouwing van de ouders en leerlingen protestants-christelijk. Daarbinnen is er een behoorlijke diversiteit aan geloofsovertuigingen. In de meeste kernen in het oosten van het eiland zijn de ouders niet belijdend/gelovig. Er is één kern waar de helft van de ouders en leerlingen katholiek is.

Het merendeel van de ouders van de basisscholen maar ook van de voorscholen is oorspronkelijk afkomstig van Goeree-Overflakkee. Goeree-Overflakkee kent een gering aantal ouders en leerlingen dat vanuit andere regio’s in Nederland of van buiten Nederland afkomstig is. In bepaalde kernen is dat aantal wel hoger. Voor sommige kernen geldt dat deze gunstig liggen voor forensen. Echter, het hoger aantal is niet voor alle kernen te verklaren. Er is een groot verschil tussen de aantrekkelijkheid per dorpskern. De kernen die aantrekkelijk genoemd worden, bieden goede huisvestingsmogelijkheden en voorzieningen.

Relatie opleidingsniveau en schooladvies

De meeste directeuren zien een duidelijke relatie tussen het opleidingsniveau van de ouders en het schooladvies aan de leerlingen. Deze bevinding wordt door de resultaten van het onderzoek voor een behoorlijk aantal kernen ondersteund. Het opleidings- en beroepsniveau verschilt per ken. In sommige kernen worden hogere schooladviezen gegeven dan in andere en is het opleidings- en beroepsniveau van de ouders beduidend hoger dan in andere. De relatie tussen het opleidingsniveau van de ouders en de schooladviezen geeft informatie over de vraag naar schooltypen in het voortgezet onderwijs. Samen met de gegevens over de keuze voor een basisschool en de geloofsovertuiging van ouders en leerlingen is een indicatie te geven voor de keuze voor een denominatie in het voortgezet onderwijs.

Levensstijl en keuzes ten aanzien van school

Ook voor wat betreft de levensstijl[1] zijn er verschillen per kern. Traditionele burgerij is de meest voorkomende levensstijl met de kenmerken moralistisch, behoudend en plichtsgetrouw maar er is ook een behoorlijk aantal gemaksgeoriënteerden met de kenmerken impulsief, passief en op plezier gericht. Ouders bij wie statusgevoeligheid een rol speelt, de moderne burgerij en opwaarts mobielen, wonen in een aantal kernen verspreid over het eiland. De levensstijl van ouders zal naar mijn mening van invloed zijn op de manier waarop zij naar de maatschappij en ook naar het onderwijs kijken en hun keuzes maken. Schoolbesturen kunnen bij hun aanbod en communicatie naar ouders en leerlingen rekening houden met de invloed van levensstijlen.

Mensen die behoren tot de traditionele burgerij houden graag vast aan traditionele normen en waarden. Ze zijn maatschappelijk en politiek vaak lokaal betrokken en accepteren autoriteit en regels. Het gezinsleven en de familie gaat voor hen boven het werk. Zij hebben plichtsbesef, houden van orde en regelmaat en zijn risicomijdend. Zij zoeken contacten met gelijkgestemden en kennen een traditionele rolverdeling. Mensen die behoren tot de traditionele burgerij zijn vaak ouder, minder vaak hoogopgeleid hebben een modaal inkomen. De moderne burgerij zoekt de balans tussen traditionele normen en waarden en verandering maar ziet ook het gezin als hoeksteen van de samenleving. Status en aanzien zijn belangrijk. Zij verlangen naar autoriteit en regels en streven naar zekerheid in werk maar naar inkomen én uitdaging. Zij zijn conformistisch en risicomijdend en kennen de traditionele rolverdeling. Zij leiden een regelmatig leven, zijn materialistisch en vermaakgericht. Zij zijn vaak laagopgeleid, te vinden binnen alle inkomensniveaus en onder hen zijn er meer vrouwen dan mannen.

Gemaksgeoriënteerden streven materiële rijkdom na en willen een gemakkelijk en vrij leven leiden. Zij hebben weinig interesse in de maatschappij en de politiek, weinig ambitie maar verlangen wel naar erkenning en waardering. Zij zijn impulsief, materialistisch, consumptief en vermaak- en ervaringsgericht. Zij zijn individualistisch maar hebben wel een gezinsideaal. Onder de gemaksgeoriënteerden bevinden zich vaker jongere laagopgeleiden,lagere inkomens en meer vrouwen dan mannen. Voor opwaarts mobielen is carrière maken en sociale status belangrijk. Zij staan open voor vernieuwing en verandering, zijn technologie-minded, materialistisch en statusgevoelig. Zij zijn impulsief, avontuurlijk en hebben een internationale oriëntatie. Zij zijn individualistisch, kennen een traditionele rolverdeling en hebben een oriëntatie op gelijkgestemden. Onder hen zijn vaak mannen, jongeren en alle opleidings- en inkomensniveaus vertegenwoordigd.

Anticiperen op maatschappelijke ontwikkelingen

In de vorige blog schetste ik belangrijke ontwikkelingen voor Goeree-Overflakkee. Ontwikkelingen en mogelijkheden in het beroepenveld zijn aansluitend verkend. Een aantal sectoren zoals de landbouw en visserij, energiesector, technologie, toerisme en hoogwaardige zorg bieden kansen voor groei van het aantal banen op het eiland. Het onderwijs kan investeren in opleidingen bij voldoende perspectief en zo de lokale economie versterken. Afgezet tegen de sterke en minder sterke punten van de onderwijssector zijn de strategische opties en randvoorwaarden te benoemen.

Goeree-Overflakkee is een aantrekkelijk eiland voor jonge gezinnen die een veilige woonomgeving zoeken met een goede kwaliteit van onderwijs en betaalbare woningen. Door het nieuwe werken is het mogelijk om op het eiland te wonen en elders te werken. Scholen kunnen investeren in de contacten met (oud-)leerlingen om hen voor Goeree-Overflakkee te behouden of hen na hun studie te laten terugkeren. Het voortgezet onderwijs kan het vmbo goed laten aansluiten op de keuze van leerlingen, vervolgopleidingen en mogelijkheden op de lokale arbeidsmarkt. Nu al komen er leerlingen voor het voortgezet onderwijs uit Schouwen-Duiveland en Tholen. De mogelijkheden voor instroom kunnen in samenwerking met de scholen in deze gebieden verder worden uitgewerkt. Het vervoer moet wel voldoende mogelijkheden bieden. De mogelijkheden van informatietechnologie kunnen onderzocht worden als manier om het onderwijs anders en economisch aantrekkelijk te organiseren en educatief partnerschap om de banden tussen ouders en scholen te verstevigen.

Discussie strategische visie

Begin 2015 zal de gemeente met alle schoolbesturen de discussie aangaan over de strategische visie op leerlingendaling aan de hand van de onderzoeksresultaten en de strategische opties. Er kan dan een verdere verdieping plaatsvinden van de behoeften in de dorpskernen ten aanzien van onderwijs en voorzieningen en de mogelijkheden die er zijn per kern. Ik zal u op de hoogte houden in mijn blogs.

Wilt u mijn e-paper ontvangen? Stuur mij dan een e-mail via info@van-noordt.nl .

Wilt u meer weten over de ontwikkeling van de regio strategie op Goeree-Overflakkee? Neemt u dan contact met mij op via info@van-noordt.nl of bel mij op (06) 24741144.

Daarnaast wissel ik graag met u van gedachten over onderwerp krimp (in uw regio)  in een gratis en vrijblijvend strategiegesprek. Uw ervaringen en reacties op mijn blog hoor ik  graag!

 Over Stephanie van Noordt

Over Stephanie van Noordt

Ik ben interim (verander)manager en strateeg met een marketing en communicatie-achtergrond en ruime ervaring in het onderwijs en de zorg. Met mijn bedrijf Van Noordt Marketing & Communicatie (bege)leid ik organisaties bij het kiezen van een nieuwe koers, reorganisaties, herstructureringen en het professionaliseren van teams. Daarnaast adviseer ik bij het in de markt zetten van de organisatie en haar diensten en de communicatie van ideeën. In mijn aanpak combineer ik het van buiten naar binnen met het van binnen naar buiten denken door kansen van buiten en vragen van doelgroepen te verbinden met de identiteit en dienstverlening van de organisatie. Als vertrekpunt neem ik altijd het gemeenschappelijk belang waarin de verschillende belangen van mensen en organisaties samenkomen. Ik ben bestuurslid en intern toezichthouder bij Daltonschool de Vliegers (primair onderwijs) in Middelharnis, toezichthouder bij JTV Mondzorg voor kids en docent en examinator in het hoger beroepsonderwijs.

Adresgegevens Van Noordt Marketing & Communicatie

http://www.van-noordt.nl

info@van-noordt.nl

Onderlangs 12

3249 AT Herkingen

 

 

[1] Motivation Mentality model