anticipeer op krimp in het onderwijs

adviezen aan het onderwijs om te anticiperen op krimp


Een reactie plaatsen

Regionale samenwerking maakt minder kwetsbaar

In de tweede voortgangsrapportage benadrukt staatssecretaris Sander Dekker de publieke taak van schoolbesturen. Hij verzoekt hen met klem om een regionale aanpak door het maken van een gebiedsplan. Deze aanpak moet de schoolbesturen minder kwetsbaar maken. In mijn blogs en e-paper deel ik zijn visie en geef ik voorbeelden en tips. Een regionale aanpak van leerlingendaling is nodig vanwege de maatschappelijke functie die schoolbesturen voor een regio vervullen en het beschikbaar houden van breed aanbod.  Uiteraard heeft elk schoolbestuur ook haar eigen belangen. Een mooi voorbeeld uit het voortgezet onderwijs in Zeeuws-Vlaanderen laat zien hoe individueel succes door de schoolcultuur en aanbod van kwalitatief en relevant onderwijs met regionale samenwerking te verbinden is.

Maatregelen leerlingendaling helpen op tijd ingrijpen

Eind oktober stuurde staatssecretaris Sander Dekker de tweede voortgangsrapportage leerlingendaling naar de Tweede Kamer. Hij geeft aan dat er diverse maatregelen in gang gezet zijn om schoolbesturen en gemeenten te ondersteunen bij het opvangen van de gevolgen van leerlingendaling. De prognosemodellen zijn verbeterd, scenariomodellen ontwikkeld, de fusiecompensatieregeling is verruimd. Belemmeringen in de wet- en regelgeving zijn weggenomen en specifieke bekostiging en ondersteuning is ingezet. De staatssecretaris benadrukt dat besturen zelf een verantwoordelijkheid hebben voor een gezonde financiële situatie en op tijd ingrijpen bij leerlingendaling. Wel komt hij tegemoet met een minder zware fusietoets voor fusies tussen scholen en besturen met een beperkte omvang. Een groot deel van de fusies zal alleen door DUO getoetst worden. Hij geeft aan dat fusie en daarmee bestuurlijke schaalvergroting vaak de enige manier is om kwalitatief, bereikbaar en gevarieerd onderwijs in de regio te houden.  Binnen de aanvraag moet de menselijke maat in de instelling wel voldoende geborgd zijn.

Samenwerking vooral lokaal

Uit de quickscan 2016 van Oberon onder schoolbesturen, gemeenten en provincies blijkt dat het primair onderwijs zich merendeel  bewust is van en de gevolgen ervaart van leerlingendaling. Een op de drie schoolbesturen in het primair onderwijs ziet het als bedreiging voor de scholen onder het bestuur.  Na 2023 is er sprake van leerlingendaling in onder andere Friesland, Groningen en Drenthe. In het voortgezet onderwijs is de leerlingendaling sinds dit schooljaar ook in de cijfers te zien. Tot 2030 houdt de krimp landelijk aan. Op het hoogtepunt krijgt ongeveer 80% van de scholen te maken met leerlingendaling.  De mate van krimp verschilt sterk per regio en schoolsoort. Zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs wordt door besturen aangegeven dat zij samenwerken om de gevolgen van leerlingendaling op te vangen. De samenwerking krijgt vorm door het uitwisselen van kennis, het opzetten van een gezamenlijke vervangingspool (primair onderwijs), het bundelen van facilitaire diensten en het uitwisselen van docenten (het voortgezet onderwijs). Vooral  in het voortgezet onderwijs is de inzet op leerlingendaling dit jaar groter geworden. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs voeren meer overleg op lokaal dan op regionaal niveau. Schoolbesturen geven aan dat het overleg op regionaal niveau nog in de opstartfase zit. Het voortgezet onderwijs voert wel beduidend vaker overleg op regionaal niveau dan het primair onderwijs. Dat is te verklaren vanwege de regionale functie van het voortgezet onderwijs. Echter, er is maar weinig overleg met de provincie.

De staatsecretaris benadrukt dat de wetsvoorstellen van OC&W een steun in de rug zijn voor schoolbesturen die meer willen samenwerken. Zij stimuleren een regionale aanpak door middel van het maken van een gebiedsplan. Het wetsvoorstel voor toekomstbestendig onderwijsaanbod ligt voor aan de Raad van State voor advies. Gemeenten en schoolbesturen krijgen zo meer mogelijkheden om het onderwijsaanbod te herschikken. In het primair onderwijs hebben zij de verplichting om een op overeenstemming gericht overleg te organiseren over het onderwijsaanbod.

Regionaal overleg en een breed aanbod

Regionaal overleg blijkt volgens de staatssecretaris noodzakelijk om goed bereikbaar onderwijs te kunnen blijven garanderen ten tijde van leerlingendaling. De combinatie van krimp, afstand en de aanwezigheid van kleine profielen kan een risico vormen. Schoolbesturen zijn minder kwetsbaar als zij samen met andere (onderwijs)partijen in een regio samenwerken om een breed aanbod beschikbaar te houden. Bijvoorbeeld waar het gaat om de samenwerking tussen voortgezet onderwijs en mbo en om kleinere profielen zoals het vwo te kunnen blijven bieden.

Publieke verantwoordelijkheid

De staatsecretaris geeft aan dat schoolbesturen een publieke taak hebben. Hij stelt dat schoolbesturen met gemeenten moeten vaststellen welke onderwijsaanbod er in een regio nodig is en hoe dit georganiseerd moet worden. Wanneer aanbod verdwijn, kunnen besturen aangesproken worden op hun publieke verantwoordelijkheid. De staatsecretaris ziet de noodzaak tot het stimuleren van samenwerking omdat dit niet vanzelf gaat. Hij ziet nog steeds regio’s met een concurrerende opstelling. Alle schoolbesturen in een regio zouden verantwoordelijk moeten zijn voor de planning van het onderwijsaanbod en goed en bereikbaar onderwijs voor ieder kind. Waar nodig moeten schoolbesturen het onderwijsaanbod gezamenlijk in stand houden of zelfs overdragen. De staatssecretaris wil hen in staat stellen die verantwoordelijkheid te nemen door het ondersteuningsprogramma door te zetten om zo samenwerking en planvorming aan te jagen en te stimuleren. Hij zal scholen die het af laten weten aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Schoolbesturen kunnen voor december 2016 nog een aanvraag doen voor regionale procesbegeleiding. De Transitieatlas kan daarbij als scenario-instrument ingezet worden.

Kijken op microniveau

Het Zeldenrust-Steelantcollege in Zeeuws-Vlaanderen is een mooi voorbeeld van individueel succes en tegelijk werken aan een regionale samenwerking.  In Zeeuws-Vlaanderen is de leerlingendaling flink bij het primaire en middelbare onderwijs maar bij het college in Terneuzen groei het aantal leerlingen. In Terneuzen waar de school staat, is de krimp minder acuut. Het college is populair in de jonge wijken en dankt haar succes aan haar schoolcultuur en aanbod van kwalitatief en relevant onderwijs.

Schoolcultuur en  relevant onderwijsaanbod

Het Zeldenrust-Steelantcollege is een samenwerkingsschool van protestants en rooms-katholiek onderwijs. Deze dubbele identiteit is altijd erkend en er is continu gezocht naar een open dialoog. Die openheid is ook terug te zien bij andere kwesties. Het college is een vereniging waarvan zowel ouders als docenten lid kunnen worden. Door deze open organisatiestructuur zijn krimpsignalen vroegtijdig besproken. De school kon tijdig reageren en de input van ouders bood inzicht in de onderwijsbehoeften van de samenleving. Dat bleek een goede combinatie. De kwaliteit van het onderwijs ligt besloten in de schoolcultuur. Al het geld wordt geïnvesteerd in het onderwijs, de kwaliteit daarvan staat voorop.

Met het curriculum springt het college in op maatschappelijke onderwijsbehoeften. Er wordt gekeken naar de sociaaleconomische opbouw  van de regio. Welke regionale werkgelegenheid is er en wat wordt er van werknemers verwacht?  In Terneuzen zitten internationale bedrijven. Het tweetalig onderwijs biedt toekomstige medewerkers een goede opleiding. Met dit onderwijs heeft het Zeldenrust-Steelantcollege een streepje voor in de positionering.  Het doet ouders uit kinderrijke wijken voor het college kiezen. Goed inspelen op regionale behoeften loont dus!

In regionaal samenwerkingsverband de scholen verdelen

Toch krijgt ook het college te maken met krimp van zo’n 23% tot 2030. De afgelopen jaren is het aantal kinderen in Zeeuws-Vlaanderen afgenomen. Groei bij het college betekent krimp bij de andere scholen. Het college ziet samenwerking als vereist omdat het niet als enige school verantwoordelijk is voor het middelbare onderwijs in de regio. Elke school moet een ander aanbod hebben en dat moet onderling worden afgestemd. Het onderwijsniveau dat bij het college minder populair is, het vmbo,  zou op termijn uitgeruild kunnen worden met een andere middelbare school die daar juist op focust. Het onderwijsaanbod in de regio blijft hierdoor in balans met voor iedereen bereikbaar en kwalitatief hoogstaand onderwijs.  De samenwerking is nu nog minimaal omdat de middelbare scholen veel bezig zijn met hun eigen belangen. Echter een snelle gezamenlijke aanpak is volgens het college noodzakelijk in het belang van de leerlingen in de regio. Voor hen moet een breed onderwijsaanbod beschikbaar blijven. Meer informatie over dit mooie voorbeeld vindt u op http://www.leerlingendaling.nl

Strategische visie scherp met een strategiesessie

Welke strategische visie werkt voor u bij leerlingendaling? In een gratis strategiesessie help ik u met een quickscan van uw situatie en de aanzet tot een strategische visie of scherp stellen van uw strategische visie op leerlingendaling naar aanleiding van het stappenplan uit mijn e-paper Anticipeer op krimp! De laatste update van het e-paper Anticipeer op krimp is gratis voor u beschikbaar. Belangstelling? Stuur een mail naar: info@van-noordt.nl  of bel: (06) 24741144 Uw ervaringen en reacties op mijn blog hoor ik ook graag.

Over Stephanie van Noordt

Over Stephanie van Noordt

Ik ben interim (verander)manager en strateeg met een marketing en communicatie-achtergrond en ruime ervaring in het onderwijs onder andere op het gebied van leerlingendaling en de zorg. Met mijn bedrijf Van Noordt Marketing & Communicatie (bege)leid ik organisaties bij het kiezen van een nieuwe koers, reorganisaties, herstructureringen en het professionaliseren van teams. Daarnaast adviseer ik bij het in de markt zetten van de organisatie en haar diensten en de communicatie van ideeën. In mijn aanpak combineer ik het van buiten naar binnen met het van binnen naar buiten denken door kansen van buiten en vragen van doelgroepen te verbinden met de identiteit en dienstverlening van de organisatie. Als vertrekpunt neem ik altijd het gemeenschappelijk belang waarin de verschillende belangen van mensen en organisaties samenkomen. Ik ben bestuurslid en intern toezichthouder geweest bij Daltonschool de Vliegers (primair onderwijs) in Middelharnis en ben toezichthouder bij JTV Mondzorg voor kids en docent en examinator in het hoger beroepsonderwijs.

Adresgegevens Van Noordt Marketing & Communicatie

http://www.van-noordt.nl

info@van-noordt.nl

(06) 24741144

Onderlangs 12

3249 AT Herkingen

Advertenties